Ochrona prawa autorskiego w Internecie

Ochrona prawa autorskiego w Internecie

Konsekwencje kopiowania treści z Internetu

Sieć jest obecnie dla większości z nas podstawowym źródłem informacji. Wirtualna rzeczywistość okazuje się niezastąpiona zarówno jeśli chodzi o wiedzę trudno dostępną, jak i informacje bieżące, takie, których potrzebujemy "na już”. Jeden z największych wynalazków ubiegłego wieku daje nam możliwość szybkiego i taniego dostępu do potencalnie niewyczerpanych zasobów wiedzy.

Często pozyskiwaną poprzez strony internetowe wiedzę przekazujemy dalej. Niektórzy kopiują treści cudzego autorstwa, umieszczając je następnie w swoich serwisach (przypisując w sposób domniemany kopiowanym treściom swoje autorstwo). Wówczas, bardzo często nieświadomie, postępujemy wbrew istniejącym przepisom prawa, kopiując czyjeś utwory i upubliczniając je. Wszystkie treści, również te zamieszczane na stronach internetowych są chronione przepisami prawa autorskiego, o którym – w kontekście Internetu – napiszemy trochę więcej. Zaczniemy od wytłumaczenia czym jest prawo autorskie i do czego ten termin się odnosi.

Definicja i przedmiot prawa autorskiego

Prawo autorskie definiuje ogół praw przysługujących autorowi dzieła, utworu. Przepisy prawa autorskiego związane są głównie z uprawnieniami twórcy do decydowania o sposobie użytkowania dzieła, a także do czerpania z utworu korzyści finansowych. Obowiązujące regulacje zostały zawarte w Ustawie z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskimi i prawach pokrewnych.

Początkowo z ustawy dowiadujemy się, co dokładnie na podstawie przepisów podlega ochronie (czyli jaki jest przedmiot ochrony). Wielu osobom Internet kojarzy się ze swobodą, również w zakresie kopiowania. Często mamy złudne poczucie, że artykuł umieszczony na stronie internetowej nie podlega takiej ochronie, jak artykuł drukowany w czasopiśmie. Tymczasem, przedmiotem prawa autorskiego jest każdy utwór:

  • wyrażony słowem, symbolem matematycznym, znakiem graficznym (literacki, publicystyczny, naukowy, kartograficzny, program komputerowy);
  • plastyczny;
  • fotograficzny;
  • lutniczy;
  • wzornictwa przemysłowego;
  • architektoniczny, architektoniczno-urbanistyczny, urbanistyczny;
  • muzyczny, słowno-muzyczny;
  • sceniczny, sceniczno-muzyczny, choreograficzny, pantomimiczny;
  • audiowizualny (wizualny oraz audialny).

Prawa autorskie przysługują zatem autorowi niezależnie od formy i miejsca publikacji utworu. Na uwagę zasługuje fakt, że ochrona praw autorskich przysługuje bezwarunkowo każdemu autorowi, niezależnie od tego, czy poczynił w tym celu jakieś działania. Nawet niedokończone utwory podlegają ochronie, która obowiązuje od momentu ich powstania. W ramach praw autorskich natomiast wyróżniamy autorskie prawa osobiste oraz majątkowe prawa osobiste.

Osobiste prawa autorskie

Osobiste prawa autorskie określają swego rodzaju więź twórcy z utworem. Polega na niezbywalnym prawie autora utworu (i nie podlegającej zrzeczeniu się) do:

  • autorstwa utworu;
  • oznaczania utworu swoim nazwiskiem, pseudonimem, czy też do udostępniania go anonimowo (i wówczas nikt inny nie może się pod nim podpisać);
  • nienaruszalności treści oraz formy utworu, jego rzetelnego wykorzystania;
  • decydowania o jego pierwszym udostępnieniu, upublicznieniu;
  • prawo nadzoru nad korzystaniem z utworu.

Trochę węższy jest zakres ochrony autorskich praw osobistych odnoszący się do programów komputerowych. Autorom takich utworów przysługują jedynie prawa do autorstwa utworu, a także oznaczania go swoim nazwiskiem, pseudonimem, czy udostępniania go anonimowo.

Autorskie prawa majątkowe

Autorskie prawa majątkowe związane są z uprawnieniem autora do korzystania z utworu i zarazem do rozporządzania nim, a także co istotne – do wynagrodzenia pobieranego za korzystanie z utworu przez innych. Autor utworu tak naprawdę posiada monopol na rozporządzanie nim. Prawo definiuje tzw. pola eksploatacji, które określają rodzaj uprawnień przysługujących autorowi.

Przykładowe pola eksploatacji związane są z:

  • utrwalaniem i zwielokrotnianiem utworu (wytwarzanie określoną techniką, przykładowo drukarską, cyfrową, itd.);
  • obrotem oryginałem lub egzemplarzami, na których utrwalony został utwór (np. najem oryginału, czy egzemplarzy);
  • rozpowszechnianiem utworu w sposób inny niż wcześniejsze (np. wykonywanie publiczne, wyświetlanie, publiczne udostępnianie, itd.).

Po upowszechnieniu utworu przez autora, każdy ma prawo korzystać z dzieła nieodpłatnie bez konieczności uzyskania zezwolenia od twórcy, na własny użytek osobisty. Pobranie utworu z Internetu dla własnych celów osobistych jest zatem dozwolone. Przykładowo, skopiowanie i wydrukowanie artykułu ze strony na własny użytek nie jest karalne. Jednak do czynów karalnych należy już dalsze udostępnianie utworu lub czerpanie z niego zysków (np. sprzedawanie utworu).

Inaczej jest w przypadku programów komputerowych. Z programu komputerowego korzystać może, w tym także wyłącznie na własny użytek, tylko osoba, która posiada na niego licencję. We wszystkich przypadkach osobom, które naruszają prawa autorskie grozi odpowiedzialność karna oraz cywilna.

Autorskie prawa majątkowe są zbywalne i mogą być przedmiotem obrotu gospodarczego. Twórca może przenieść przysługujące mu prawa dotyczące określonego pola eksploatacji na rzecz dowolnej osoby fizycznej lub podmiotu gospodarczego. W takim przypadku np. to nie autor będzie uprawniony do czerpania korzyści finansowych ze sprzedaży kopii swojego dzieła.

Istotnym jest fakt, że autorskie prawa majątkowedziedziczone, ale nie są wieczne. Obowiązują przez cały okres życia twórcy dzieła, a następnie 70 lat po jego śmierci (czyli np. prawo dziedziczą spadkobiercy). W przypadku anonimowości twórcy, prawo obowiązuje przez 70 lat od daty pierwszego rozpowszechnienia utworu. Czas ten nie może być ani skrócony, ani wydłużony.

Prawo przedruku

Prawo przedruku pozwala na rozpowszechnianie utworu czyjegoś autorstwa w celach informacyjnych bez uzyskania na to zgody autora. Jednak nie każdy może rozpowszechniać dzieła. Ten przywilej zarezerwowany jest dla „wybranych”, a mianowicie dla prasy, radia i telewizji. Największą trudność sprawia dziś wskazanie stron internetowych, które zgodnie z definicją Ustawy prawo prasowe (pochodzącej z 26 stycznia1984 roku) zaliczane są do prasy.

Analizując charakterystykę prasy wymienianą w Ustawie prawo prasowe z 1984 roku (czyli m.in. publikacje periodyczne, ukazujące się przynajmniej raz do roku, które nie tworzą zamkniętej całości, a także zespoły ludzi i pojedyncze osoby zajmujące się działalnością dziennikarską), zdecydowanie należą do niej strony internetowe o charakterze informacyjnym. Wszelkie portale, na których zamieszczane są newsy, bieżące informacje, przedstawiane problemy społeczne, itp. zaliczamy dziś do prasy. Serwisy takie mają więc prawo do przedruku na określonych w ustawie zasadach.

Przedruk oznacza umieszczenie na stronie całej treści, zdjęcia lub znacznego fragmentu treści w niezmienionej postaci. Treści, które można przedrukować muszą być aktualne. Za aktualny uznawany jest temat, który w danej chwili jest przedmiotem zainteresowania publicznego. Co ważne, ma on dotyczyć wydarzeń bieżących, ale tym samym wyłącza tematy, które przez społeczeństwo uznawane są za ciągle aktualne (np. temat biedy w społeczeństwie).

Trudno jednoznacznie określić, jak długo utwór uważany jest za aktualny. Zwyczajowo przyjmuje się, że treść zachowuje aktualność do kilku dni od daty publikacji. Przedrukowanie artykułu ze strony internetowej, który kiedyś był newsem, a obecnie znajduje się w archiwum, nie jest zatem dozwolone.

Niezwykle istotne jest, by treści, z których korzystamy (do przedruku) pozostały w niezmienionej formie. Dotyczy to tekstów, ale również zdjęć. Pamiętajmy o tym przy okazji udostępniania zdjęć czyjegoś autorstwa na naszej stronie internetowej. Nie mogą one mieć innych wymiarów niż oryginał między innymi po to, aby jakość zdjęcia nie uległa zmianie.

W przypadku chęci przedrukowania jakiegokolwiek utworu, konieczne jest podanie imienia i nazwiska jego autora (lub pseudonimu twórcy) oraz źródła pochodzenia twórcy. W przypadku, gdy utwór jest anonimowy, powinniśmy poinformować o tym czytelników, aby nie przypisywać sobie (nawet nieświadomie) jego autorstwa. Nie wolno nam wprowadzać czytelników w błąd.

Nie zapominajmy również o tym, że pomimo faktu, iż zgoda twórcy na realizację prawa przedruku dzieła już upowszechnionego nie jest konieczna, ma on prawo wymagać wynagrodzenia za korzystanie z utworów swojego autorstwa. Warto szerzej zapoznać się z przepisami prawa autorskiego, aby dowiedzieć się dokładnie, w których przypadkach wynagrodzenie to nie musi być wypłacane.

Prawo cytatu

Właściciele stron internetowych mogą skorzystać również z prawa cytatu. Reguluje je prawo autorskie, którego przepisy zezwalają na przytaczanie w utworach urywków innych dzieł lub publikację drobnych utworów w całości (które to utwory zostały wcześniej rozpowszechnione przez ich autorów). Cytowanie możliwe jest jednak tylko wówczas, gdy przytaczający ma ku temu uzasadnienie (np. nauczanie, analiza krytyczna). Z prawa cytatu korzystać możemy bez konieczności zapłaty wynagrodzenia autorowi.

Jeżeli cytujemy fragment utworu bądź drobny utwór, musimy spełnić kilka warunków. Po pierwsze, cytujący ma prawo przytoczyć czyjeś słowa, jednak tylko w swoim utworze. Cytat nie może być jedyną myślą wyrażoną przez cytującego, ale uzasadnioną częścią innego utworu.

Przytaczane fragmenty muszą być rozpoznawalne, mają widocznie odróżniać się od reszty tekstu. Przy okazji cytowania, koniecznie musimy również poinformować o autorze dzieła cytowanego, a także o dokładnym źródle.


Niniejszy artykuł jest wyrazem wiedzy i poglądów autorów i nie może być podstawą do wysuwania jakichkolwiek roszczeń. Właściciel serwisu nie gwarantuje, że zawarte w dokumencie informacje są zgodne z prawdą i nie ponosi odpowiedzialności za szkody, jakie mogą wyniknąć z podjęcia decyzji na podstawie informacji zawartych w niniejszym dokumencie.

Jesteś zainteresowany naszą ofertą?

Skontaktuj się z nami lub wypełnij formularz kontaktowy - oddzwonimy!

  • 40-950 Katowice, Pl. Grunwaldzki 8-10 , IV p.
  • Nasze biuro czynne jest od poniedziałku do piątku
    w godzinach od 8:30 do 17:00